توسعه مدل مفهومی شناسنامه روان‌شناختی جامع ورزشکاران: چهارچوبی چندبعدی برای تبیین و سازمان‌دهی ویژگی‌های مرتبط با عملکرد و رشد ورزشی

10.22034/ijmbsp.2026.593434.1180
دوره 6، شماره 3
پاییز 1405
صفحه 15-36

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسنده

دانشجوی دکتری، گروه روانشناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران

چکیده
چکیده مقدمه: ارزیابی روان‌شناختی ورزشکاران اغلب به سنجش جداگانه متغیرهایی مانند شخصیت، اضطراب رقابتی، انگیزش و مهارت‌های ذهنی محدود می‌شود و در نتیجه، تصویری پراکنده از ظرفیت‌ها، آسیب‌پذیری‌ها، منابع سازگاری و مسیر رشد ورزشکار ارائه می‌دهد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل و تلفیق مفاهیم اصلی روان‌شناسی ورزش و تدوین مدلی مفهومی برای سازمان‌دهی شناسنامه روان‌شناختی جامع ورزشکاران انجام شد. روش پژوهش: این پژوهش نظری ـ مفهومی با جهت‌گیری توسعه مدل و مبتنی بر مرور تلفیقی نظری بود. منابع نظری، پژوهش‌های تجربی شاخص، مطالعات مروری و بیانیه‌های علمی مرتبط بررسی شدند. مفاهیم استخراج‌شده براساس شباهت معنایی، ثبات یا تغییرپذیری، نزدیکی به عملکرد ورزشی، نقش در سازگاری با فشار و جهت‌گیری رشدی مقایسه و در خوشه‌های مفهومی سازمان‌دهی شدند. یافته ها: تحلیل و تلفیق مفهومی به تدوین مدل شناسنامه روان‌شناختی جامع ورزشکاران در پنج بعد مرتبط منجر شد: زیرساخت‌های فردی روان‌شناختی؛ فرایندها و باورهای شناختی ـ هیجانی مرتبط با عملکرد؛ نظام انگیزشی و جهت‌دهنده رفتار ورزشی؛ منابع سازگاری و مدیریت فشار روان‌شناختی؛ و رشد روان‌شناختی و عملکرد پایدار. این ابعاد اجزای یک نظام پویا و متعامل در نظر گرفته شدند و روابط میان آن‌ها ماهیتی نظری و فرضیه‌ساز دارند. نتیجه گیری: مدل پیشنهادی چارچوبی سازمان‌دهنده برای تفکیک و تلفیق ویژگی‌های پایه، فرایندهای قابل‌توسعه، نظام انگیزشی، منابع سازگاری و پیامدهای بلندمدت ورزشکار فراهم می‌کند و می‌تواند مبنایی نظری برای تدوین شاخص‌های ارزیابی، انتخاب ابزارهای سنجش و طراحی مطالعات اعتبارسنجی آینده باشد. بااین‌حال، مدل در مرحله حاضر یک چارچوب مفهومی است و اعتبارسنجی محتوایی، ساختاری و تجربی آن به پژوهش‌های آینده نیاز دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات
  • تاریخ دریافت 02 مرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 09 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 14 مهر 1405